Klaswerk

met een schoolse blik

Het klasje van Sint Petersburg

| Geen reacties

Dit artikel verschijnt in de vorm van een briefwisseling tussen mij en Peter Samuel (Peter Samuel’s Reisblog). Deze briefwisseling verschijnt regelmatig op de website van Klaswerk. Vandaag deel 3.
beste-peter
Het was een herfstdag in Sint Petersburg, de stad heette toen ten tijde van de Sovjet Unie nog Leningrad, en onze reisgroep bezocht het beroemde Hermitage Museum.

Bij de ingang van dit gigantische complex stonden honderden mensen in de rij voor de kassa. Omdat we kaartjes via onze reisorganisatie hadden genoten we het voorrecht om de rij te passeren. Een beetje genant wel, maar zo liep dat nu eenmaal.
Je raakt in dat museum de weg kwijt als je niet vooraf een keuze maakt want je kunt er een week ronddolen en je hebt nog niet alles gezien. Ik weet niet meer wat we allemaal hebben gezien maar we waren doodmoe nadat we 3 uur talloze prachtige schilderijen hadden bewonderd.
Waarom vertel ik dit? Vanwege een voorval bij het verlaten van de Hermitage.

Het klasje van Sint Petersburg

Klasje van Sint Petersburg naar het museum
We kwamen er een klasje tegen, dat onderweg was voor een kunstles in het museum. Omdat ik het wel spannend vond om een Russisch klasje tegen te komen vroeg ik al gebarend of ik een foto mocht maken. De onderwijzeres gaf toestemming met de uitroep “No problem”. Een Russische onderwijzeres die Engels sprak? En ja hoor, we praatten ongeveer 5 minuten in het Engels en daarbij vernam ik, dat ze naast haar pedagogische opleiding ook cursussen Engels had gevolgd. Ik vernam ook, dat alle klassen in Sint Petersburg één keer per maand een kunstles volgen in de Hermitage. En net vandaag zouden ze een les krijgen over ‘Dutch and Flemish painters’. Meer tijd was er niet want ik had nog heel veel willen weten.

Van Sint Petersburg naar Madrid


Het verhaal van het klasje in Sint Petersburg dat maandelijks naar het museum ging liet me niet los, want ik vond en vind dat ons onderwijssysteem veel te weinig doet aan en met kunst.
Enkele jaren later was ik met vrienden in Madrid en we bezochten het Prado Museum. We zagen in die enorme zalen indrukwekkend werk van o.a. Goya, Velázquez, Rembrandt en Bosch. En de kers op de taart vonden we in een bijgebouw van het Prado: de ‘Guernica’ van Pablo Picasso (tegenwoordig in het Reina Sofia Museum eveneens in Madrid).

Het kwartje viel in Madrid


Ja, het kwartje viel in Madrid, of beter gezegd het viel in de ruimte met dat enorme werk ‘Guernica’ van Picasso. Opeens wist ik hoe ik kinderen voor kunst kon motiveren. Ik zou hen in aanraking brengen met dit schilderij van Picasso.
Ik kocht een kleine reproductie (1 meter breed en 50 cm hoog) die ik nadien in mijn klas gebruikte. De kinderen waren enthousiast en het smaakte naar meer. Vooral meer schilderijen…. Ik haalde kunstboeken met veel plaatmateriaal in de bibliotheek en de honger werd gestild. Ik moest een mogelijkheid vinden om daarna vaker gaatjes te vinden om structureel iets aan kunstonderwijs te doen. Vanaf nu werd iedere vierde tekenles een kunstles. Het kostte me wel veel voorbereiding, ik was en ben geen kunstkenner, en die tijd had ik niet altijd.
Totdat ik een collega raadpleegde waarvan ik wist dat ze veel van kunst afwist.

Kunst in de klas

Zij had een werkvorm bedacht om kinderen met schilderijen in aanraking te brengen.
Ze beschikte over een 50-tal afdrukken van beroemde schilderijen van diverse schilders. De collega had die schilderijen op internet gezocht en vervolgens afgedrukt en op kartonnen platen geplakt (met op de achterkant korte informatie zoals de naam van het schilderij en de naam van de schilder). Iedere week liet ze 5 schilderijen zien en ze liet er eentje door een leerling uitkiezen om mee naar huis te nemen. De opdracht luidde dan: zoek informatie en vertel er volgende week over. Dat werkte heel goed want de leerlingen stonden in de rij om aan de beurt te komen.
Tijdens oudergesprekken kreeg ze zelfs enkele keren de feedback dat ouders bij het helpen van hun kind iets hadden geleerd.
Ik besloot om deze werkwijze ook in mijn groep uit te proberen. Nadat ik een avondje had besteed aan het maken van vooralsnog 10 platen kon ik aan de slag. Eerst enige uitleg en een voorbeeldles, zodat de kinderen wisten wat de bedoeling was. Het werkte meteen vanaf leerling 1 prima en ook bij mij regende het spontane ‘aanmeldingen’.
Ik had het een beetje onderschat want ik moest in sneltreinvaart voor nog meer platen met reproducties zorgen. We hebben deze manier van (een beetje) kunstonderwijs tot het eind van het schooljaar volgehouden. Met hulp van enkele ouders bezochten we in de laatste schoolweek zelfs het Bonnefantenmuseum in Maastricht. Voor veel kinderen was dat een eerste museumbezoek.

Kunst in het basisonderwijs

Beeld in park
Het is jammer dat ons onderwijs bol staat van het afnemen van een batterij aan toetsen en heel veel vrij zinloze projecten (daarover een andere keer) en dat er zo weinig structurele aandacht is voor kunst in al zijn vormen. Ik denk dan niet alleen aan de schilderkunst maar zie het veel breder: muziek, dans, theater, beeldende kunst, architectuur, film, fotografie en literatuur. Die aandacht zou in structurele lessen ‘cultuureducatie’ kunnen plaatsvinden. En dan niet als een extra, maar als een ‘in de plaats van’.

Cultuuroverdracht is van groot belang voor ieders betrokkenheid bij de samenleving. Wie kennis neemt van kunst, erfgoed en media, en daar bewust en actief mee bezig is, doet mee aan de samenleving en ontwikkelt begrip voor andere normen, waarden en culturen. Cultuureducatie stimuleert kinderen bovendien om andere ‘talen te spreken’, waardoor onvermoede talenten boven kunnen komen: leerlingen met een taalachterstand blijken bijvoorbeeld een groot toneeltalent te zijn.

Gelezen op de website Cultuur op school, een prachtig initiatief in Zoetermeer dat zeker navolging verdient.
Zolang de overheid dat niet begrijpt zal er weinig veranderen, jammer genoeg.

Ja Peter, het was het klasje van Sint Petersburg dat mij de ogen opende en dat is al wat jaren geleden. Sindsdien is er weinig veranderd en dan blijf je hopen dat er steeds weer die ene meester of juf is die het ook ziet en zijn leerlingen in aanraking weet te brengen met vormen van kunst.

Met kunstzinnige groet, Cor

beste-cor
Je verwacht anders van iemand met mijn voornaam, maar ik ben nog nooit in Sint Petersburg geweest. Evenmin in Leningrad, of in zijn beroemde Hermitage. Van huis uit noch vanuit lagere of middelbare school genoot ik museale prikkels.
Mijn jeugdige leventje bestond uit voetballen, voetballen en voetballen. Voorwaar geen geschikte voedingsbodem voor een rijk cultureel leven. Op latere leeftijd – overdosis voetbal achter de rug – heb ik het tekort in enige mate ingehaald. Vooral door en met Erna, mijn trouwe partner in culture crime, bezoek ik menig museum in binnen- en buitenland. De Hermitage in Sint Petersburg is niet aan bod gekomen, de Amsterdamse dependance wel. In een van onze citytrips zijn wij in Madrid ook naar het Prado geweest. We kwamen in dat gigantische museum in Spanje’s hoofdstad werk van Jeroen Bosch tegen, waar ik dat onlangs in het vijfhonderdste gedenkjaar van Jeronimus’ overlijden in Den Bosch ook bewonderde.

Wij houden eveneens van taart, vooral met kers. In Madrid gingen we dus tevens naar het Reina Sofia Museum om de beroemde ‘Guernica’ van Picasso op ons te laten inwerken. Indrukwekkend en controversieel tegelijk. Een andere smakelijke vrucht proefden wij trouwens bij de Spaanse schilder Joaquín Sorolla, gespecialiseerd in portretten, landschappen en werken met sociale en historische thema’s. Zijn Madrileense woonhuis is in een prachtig particulier Museum getransformeerd, waar wij Sorolla’s bijzondere werken bekeken.

Terug naar jouw klasjes, die musea bezoeken. Het overkomt ons regelmatig dat we hiervan voorbeelden zien, met name in Spanje, Portugal en Italië. Dan kijken wij onze ogen uit naar de gretige houding van kinderen om kunst tot zich te nemen, vermoedelijk door inspirerende schoolleiders.
Ik heb geen kennis van de huidige stand van zaken in het Nederlandse onderwijs.
Toch neem ik aan dat hierin ten opzichte van jouw en mijn jeugdtijd verbetering is gekomen. Of in die voortgaande culturele opvoeding een ‘Denkboek’ rond 4 en 5 mei moet worden opgenomen, vraag ík mij dan weer af. Al is Gerdi Verbeet de frenetieke juffrouw die hier de voorgangstersrol vervult. Misschien kunnen wij het hier op een ander moment eens nader over hebben.

Dat ons onderwijssysteem te weinig doet met en aan kunst, zal mogelijk nog steeds het geval kunnen zijn. Koppel het gerust aan bezuinigingen op dat terrein. Onverstandig, dus dom, die mening zijn wij beiden toegedaan. Ik vind jouw voorbeeld van aandacht voor cultuureducatie geweldig. Had ik maar zo’n onderwijzer gehad, denk ik dan. Maar ja, mijn ‘meester’ had een voetbalhart.
Gelukkig zijn mij op latere leeftijd de ogen een beetje geopend, waarbij ik na een beta-opleiding (HBS-B) zelfs literatuurliefhebber ben geworden (en dat voor een voetballertje!).

Laatste (educatieve) signaal mijnerzijds aan jou: tegenwoordig moet je oppassen met het nemen van foto’s van kinderen. Die ervaring heb ik een paar keer opgedaan, omdat je niet stil staat bij wat anderen (met name de schooljuf of ouders) ervan denken als je hun kleine kinderen op de gevoelige plaat vastlegt.
Zo zie je maar hoe de maatschappij óók verandert.

Artistiek verantwoorde groet terug, Peter

Meer briefwisselingen vind je in de categorie ‘School-Leven-School’.

Als je wil, dan mag je hieronder reageren op dit artikel !

Geef een reactie

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.


Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten